Nghe sách nói miễn phí và hợp pháp: sách kinh điển trên iPhone

Bạn có thể nghe hàng nghìn cuốn sách kinh điển miễn phí và hợp pháp, không cần đến các trang lậu. Những lựa chọn chính: LibriVox (sách nói miễn phí do tình nguyện viên đọc), sách điện tử miễn phí từ Project Gutenberg và Standard Ebooks mà iPhone có thể đọc thành tiếng, Libby (sách nói từ thư viện công cộng) và các ứng dụng đọc có sẵn thư viện sách kinh điển. Dưới đây là đánh giá thẳng thắn từng lựa chọn, bảng so sánh và danh sách sách để bắt đầu.

Vì sao sách kinh điển miễn phí: phạm vi công cộng là gì

Quyền tác giả không tồn tại mãi mãi. Khi hết thời hạn bảo hộ, cuốn sách thuộc về phạm vi công cộng (public domain): nó thuộc về tất cả mọi người, và ai cũng có thể sao chép, xuất bản, thu âm hay đọc to mà không cần trả tiền hay xin phép.

Quy định cụ thể tùy từng nước. Ở Việt Nam và nhiều nước khác, phần lớn tác phẩm được bảo hộ suốt cuộc đời tác giả và thêm một số năm sau khi tác giả mất (ở Việt Nam là 50 năm, ở nhiều nước châu Âu là 70 năm); ở Mỹ, điều đó phụ thuộc vào năm xuất bản, và sách từ khoảng một thế kỷ trước đã tự do ở đó. Vì vậy Nguyễn Du, Jane Austen, Arthur Conan Doyle, Tolstoy, Dickens hay Mary Shelley đều đã thuộc phạm vi công cộng — còn một trang "miễn phí" có sách bán chạy mới ra thì gần như chắc chắn là không hợp pháp.

Một điểm cần lưu ý: bản gốc có thể thuộc phạm vi công cộng, nhưng một bản dịch hiện đại hay một bản thu âm sách nói chuyên nghiệp vẫn có thể còn bản quyền. Vì vậy văn học thế giới dễ tìm hợp pháp hơn ở ngôn ngữ gốc. Các nguồn miễn phí dưới đây đã lo phần này cho bạn.

LibriVox: sách nói miễn phí do người thật đọc

LibriVox là một dự án tình nguyện. Mọi người khắp thế giới thu âm các cuốn sách thuộc phạm vi công cộng theo từng chương và phát hành bản thu miễn phí.

Điểm tốt:

• Giọng người thật, và có những người đọc rất xuất sắc.
• Kho sách khổng lồ, gồm cả thơ, kịch và sách ở nhiều ngôn ngữ.
• Bạn có thể tải file về nghe ngoại tuyến, hoặc dùng một trong nhiều ứng dụng kiểu podcast phát kho LibriVox.

Cần biết trước:

• Chất lượng không đồng đều. Có cuốn do một người đọc giỏi thể hiện; có cuốn chia cho nhiều tình nguyện viên với giọng, chất giọng và micro khác nhau.
• Không có chữ trên màn hình. Nếu muốn theo dõi, bạn phải mở sách điện tử riêng.
• Phần lớn kho là tiếng Anh; cuốn bạn cần có thể đơn giản là chưa ai thu âm, nhất là ở các ngôn ngữ khác.

Project Gutenberg và Standard Ebooks: sách điện tử miễn phí iPhone có thể đọc to

Project Gutenberg có hơn 70.000 sách điện tử miễn phí thuộc phạm vi công cộng. Standard Ebooks có tuyển chọn nhỏ hơn nhưng được hiệu đính và dàn trang cẩn thận, trông như một cuốn sách điện tử hiện đại, làm chỉn chu. Cả hai chủ yếu là văn học thế giới, phần lớn bằng tiếng Anh — rất hợp nếu bạn đọc bản gốc.

Đây là văn bản chứ không phải sách nói, nhưng bạn có thể biến chúng thành thứ để nghe:

1. Tải bản EPUB và mở trong Apple Books.
2. Trên iPhone, vào Cài đặt → Trợ năng → Nội dung được đọc (Settings → Accessibility → Spoken Content) và bật Đọc màn hình (Speak Screen).
3. Mở sách, rồi vuốt hai ngón tay xuống từ mép trên màn hình (hoặc nói với Siri "Speak screen" nếu Siri của bạn dùng tiếng Anh).
4. Một bảng điều khiển nhỏ xuất hiện với nút phát/tạm dừng và tốc độ. Trong Apple Books, nó tự lật trang khi đọc.

Bạn cũng có thể bật Tô sáng nội dung (Highlight Content) trong cùng menu để từ hoặc câu được tô sáng khi đọc, và tải giọng tốt hơn trong Nội dung được đọc → Giọng nói.

Cách này miễn phí. Giới hạn: Đọc màn hình đọc mọi thứ trên màn hình, được làm cho phiên ngắn hơn là hàng giờ nghe liền, và bạn dùng giọng hệ thống tiêu chuẩn.

Libby: sách nói từ thư viện công cộng

Nếu bạn có thẻ của một thư viện tham gia Libby, ứng dụng này cho mượn miễn phí sách nói và sách điện tử. Khác với các nguồn khác ở đây, Libby không giới hạn ở phạm vi công cộng: bạn có sách nói do người đọc chuyên nghiệp thể hiện, kể cả sách hiện đại.

Đổi lại: bạn cần thẻ của thư viện tham gia (lựa chọn này chủ yếu hợp với người đang sống ở nước ngoài), sách chỉ được mượn trong một thời hạn, và sách phổ biến thường phải xếp hàng chờ. Với sách kinh điển thì thường có nhiều bản và bản thu của những người đọc nổi tiếng. Sách mượn có thể tải về nghe ngoại tuyến.

Aloudy: hơn 70.000 tác phẩm kinh điển đọc bằng giọng AI

Aloudy là ứng dụng cho iPhone và iPad đọc văn bản thành tiếng, và đi kèm thư viện có sẵn hơn 70.000 tác phẩm kinh điển thuộc phạm vi công cộng từ Standard Ebooks, Project Gutenberg và Wikisource — bằng tiếng Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Nga, Trung và nhiều thứ tiếng khác. Bạn chọn một cuốn, và giọng AI thần kinh sẽ đọc cho bạn nghe.

Điểm khác biệt so với các lựa chọn trên:

• Chữ và giọng đi cùng nhau. Câu và từ hiện tại được tô sáng khi bạn nghe, nên bạn có thể đọc theo hoặc liếc lại dòng vừa bỏ lỡ. Chạm vào bất kỳ câu nào để nhảy tới hoặc nghe lại.
• Cuốn nào cũng nghe được. Vì giọng được tạo tự động, bạn không phải chờ tình nguyện viên thu âm.
• Hoạt động ngoại tuyến. Giọng đọc chạy trên thiết bị, nên sau một lần tải giọng bạn có thể nghe ở chế độ máy bay. Xem chuyển văn bản thành giọng nói ngoại tuyến hoạt động thế nào.
• Làm cho những buổi nghe dài. Ứng dụng nhớ chỗ bạn dừng trong từng cuốn, phát nền và từ màn hình khóa, tốc độ từ 0,75× đến 2×.

Nói rõ về giá: gói miễn phí của Aloudy có 5 giọng và đọc tối đa 500 ký tự mỗi ghi chú, đủ để dùng thử. Nghe trọn cuốn sách cần Aloudy Pro (theo tháng hoặc mua một lần dùng trọn đời). Nếu bạn muốn một con đường hoàn toàn miễn phí, đã có LibriVox và Đọc màn hình.

So sánh: các cách nghe sách kinh điển miễn phí

Nguồn	Ai đọc	Chi phí	Ngoại tuyến	Chữ trên màn hình
LibriVox	Tình nguyện viên	Miễn phí	Có, sau khi tải về	Không
Gutenberg / Standard Ebooks + Đọc màn hình	Giọng hệ thống iPhone	Miễn phí	Có, sau khi tải về	Có (Apple Books)
Libby	Người đọc chuyên nghiệp	Miễn phí với thẻ thư viện	Có, trong thời hạn mượn	Không (sách nói)
Thư viện Aloudy	Giọng AI thần kinh	Dùng thử miễn phí; trọn cuốn cần Pro	Có, sau khi tải giọng	Có, tô sáng câu và từ

Không có người thắng duy nhất: muốn nghe giọng người thật, hãy thử LibriVox hoặc Libby; muốn nhìn thấy chữ, hoặc cần một cuốn chưa ai thu âm, hãy dùng Đọc màn hình hoặc Aloudy.

10 tác phẩm kinh điển để bắt đầu

Những lựa chọn đầu tiên tốt — nổi tiếng, nghe to rất cuốn, và đều thuộc phạm vi công cộng:

1. Pride and Prejudice (Kiêu hãnh và định kiến) của Jane Austen — những đoạn đối thoại dí dỏm nghe rất thích.
2. The Adventures of Sherlock Holmes (Những cuộc phiêu lưu của Sherlock Holmes) của Arthur Conan Doyle — truyện ngắn, vừa vặn cho quãng đường đi làm.
3. Frankenstein của Mary Shelley — ngắn hơn bạn nghĩ và rất giàu không khí.
4. Dracula của Bram Stoker — kể qua thư từ và nhật ký, nghe rất hợp.
5. The Great Gatsby (Gatsby vĩ đại) của F. Scott Fitzgerald — ngắn, và văn phong càng nghe càng thấm.
6. A Christmas Carol (Hồn ma đêm Giáng sinh) của Charles Dickens — cánh cửa dễ bước vào thế giới Dickens.
7. Anna Karenina của Lev Tolstoy — một cuốn dài, lý tưởng cho nhiều buổi đi bộ.
8. Les Misérables (Những người khốn khổ) của Victor Hugo — một thiên sử thi để sống cùng vài tuần.
9. Don Quixote của Miguel de Cervantes — hài hước hơn tiếng tăm của nó.
10. The Picture of Dorian Gray (Bức chân dung của Dorian Gray) của Oscar Wilde — sắc sảo, nhiều câu đáng trích và gọn gàng.

Với văn học Việt Nam: những tác phẩm như Truyện Kiều của Nguyễn Du, Số đỏ của Vũ Trọng Phụng hay Tắt đèn của Ngô Tất Tố đều đã thuộc phạm vi công cộng. Bạn có thể tìm chúng trên Wikisource tiếng Việt và nghe bằng Đọc màn hình với giọng tiếng Việt có sẵn của iPhone.

Mẹo: với tiểu thuyết dài, nhìn thấy chữ giúp bạn dễ nhớ tên nhân vật trong văn học Nga và Pháp.

Câu hỏi thường gặp

Nghe sách kinh điển miễn phí có hợp pháp không?

Có, miễn là cuốn sách thuộc phạm vi công cộng hoặc bạn mượn qua thư viện. LibriVox, Project Gutenberg, Standard Ebooks và Libby đều là nguồn hợp pháp.

Ứng dụng miễn phí nào tốt nhất để nghe sách trên iPhone?

Tùy bạn cần gì. Các ứng dụng LibriVox cho bạn giọng người đọc sách thuộc phạm vi công cộng, Libby cho bạn sách nói của thư viện, còn Apple Books với Đọc màn hình đọc to bất kỳ sách điện tử miễn phí nào mà không tốn đồng nào.

Có nghe sách kinh điển miễn phí khi không có mạng được không?

Có. Bạn có thể tải bản thu LibriVox và sách mượn từ Libby, còn sách điện tử từ Gutenberg thì nằm sẵn trong điện thoại. Trong Aloudy, giọng đọc chạy trên thiết bị, nên sau một lần tải giọng, sách phát được không cần internet.

Có thể vừa nghe vừa đọc chữ không?

Với Đọc màn hình và Tô sáng nội dung, Apple Books hiển thị chữ trong khi iPhone đọc. Aloudy tô sáng câu và từ hiện tại, và cho phép chạm vào bất kỳ câu nào để nhảy tới đó.

Bắt đầu nghe

Chọn một cuốn trong danh sách, chọn nguồn hợp với cách bạn thích nghe, và bấm phát. Nếu bạn muốn chữ và giọng đọc tự nhiên ở cùng một chỗ, với vị trí được lưu trong từng cuốn, hãy thử Aloudy và khám phá thư viện hơn 70.000 tác phẩm kinh điển miễn phí. Thêm mẹo trong các hướng dẫn của chúng tôi.